سخنرانی حجت الاسلام شریفی ر تفسير سوره الرحمان مورخه ۱۴۰۳/۵/۱»(جلسه دهم) موضوع:تفسير سوره الرحم

سخنرانی حجت الاسلام شریفی ر

تفسير سوره'>سوره الرحمان

مورخه ۱۴۰۳/۵/۱»(جلسه دهم)

موضوع:تفسير سوره الرحمان

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (19)دو دريا(ى شور و شيرين) را روان ساخت كه به هم مى رسند

بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَانِ (20)(اما) ميان آن دو فاصله اى قرار داد كه به هم تجاوز نكنند

فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (21)

پس كدام يك از نعمت هاى پروردگارتان را انكار مى كنيد

يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (22)از هر دو (دريا)، مرواريد و مرجان بيرون مى آيد،

فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (23)

پس كدام يك ازنعمت هاى پروردگارتان را انكار مى كنيد؟

وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (24)

و در دريا، كشتى هاى ساخته شده همانند كوه، براى اوست.

فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (25الرحمان)

پس كدام يك از نعمت هاى پروردگارتان را انكار مى كنيد؟

۱-«مرج» به معناى رها ساختن است و۲- «برزخ» به حدّ فاصل ميان دو چيز گفته مى شود.۳- «لؤلؤ» به معناى مرواريدى است كه درون صدف پرورش يابد و ۴-«مرجان»، هم به مرواريدهاى كوچك گفته مى شود و هم نوعى حيوان دريايى كه شبيه شاخه درخت است و صيّادان آن را صيد مى كنند.

۵-«بحر» به آب زياد گفته مى شود، خواه دريا باشد يا رودخانه و مقصود از ۶-«بحرَين»، آب هاى شور و شيرين است. معمولاً آب رودخانه ها شيرين و آب درياها شور است. چنانكه در آيات ديگر مى فرمايد: «مايستوى البحران هذا عذبٌ فرات سائغ شرابه و هذا مِلح اُجاج»(فاطر، 12.) دو دريا يكسان نيستند، يكى آبش گوارا، شيرين و نوشيدنش خوشگوار است و يكى شور و تلخ است. آب شور براى حفظ حيات جانداران دريايى است و آب شيرين براى حفظ حيات نباتات، گياهان، انسان ها و حيوانات كه در خشكى زندگى مى كنند.

۷-عبارتِ «مرَج البحرين» دو بار در قرآن آمده است: يك بار در سوره فرقان آيه 53 و يك بار در اين سوره. در آنجا ابتدا از جهاد بزرگ با كفار سخن مى گويد. «لاتطع الكافرين و جاهدهم به جهاداً كبيراً» و به دنبال آن مى فرمايد: «مرج البحرين هذا عذب فرات و هذا مِلحٌ اُجاج جَعَل بينهما برزخاً و حِجراً محجورا»

و او خدايى است كه دو دريا را به هم پيوست، اين يكى شيرين و گوارا و آن ديگرى شور و تلخ و ميان اين دو حايلى قرار داد كه هميشه از هم جدا باشند.

ولى در اين سوره، ابتدا سخن از ميزان و حساب و عدل است، «وضع الميزان - اقيموا الوزن - لاتخسروا الميزان»، و پس از آن مى فرمايد: «مرج البحرين يلتقيان . بينهما برزخ لا يبغيان» يعنى آب شور و شيرين به هم تجاوز نمى كنند، زيرا عدم تجاوز با عدل تناسب بيشترى دارد. به دنبال آن مى فرمايد: «يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان» آرى اگر عدالت بود و تجاوزگرى نبود، زيبايى ها پيدا مى شوند.

۸-دين اسلام، دين فطرى است و خداوند گرايش ها و نيازهاى فطرى بشر را تأمين كرده است، كه يكى از آنها گرايش به زيبايى و زينت است. آن هم گوهرى گرانبها همچون مرواريد كه از دريا استخراج مى شود.

۹-قرآن، در بيان ساير نعمت ها كلمه «لَه» را بكار نبرد، ولى در مورد كشتى فرمود: «و له الجوار» شايد به خاطر آن باشد تا بگويد ساخته دست شما نيز از اوست. زيرا فكر و طرح و قدرت جسمى شما براى ساخت و مواد و آثار آنها همگى از اوست.

۱۰-هنگامى كه امام على عليه السلام اين آيات را تلاوت فرمود: «يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان» از آن حضرت پرسيدند: پس چرا شما از اين نعمت ها استفاده نمى كنيد؟ آن حضرت فرمود: خداوند بر رهبران عادل واجب كرده كه زندگى خود را چنان ساده و تنگ بگيرند كه فقر بر فقرا سخت نباشد.(تفسير كنزالدقائق.)

۱۱-امام صادق عليه السلام در تفسير آيه «مرج البحرين يلتقيان» فرمود: «علىّ و فاطمةعليهما السلام بحران عميقان، لايبغى احدهما على صاحبه، يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان، الحسن و الحسين عليهما السلام»(تفسير قمى) على و فاطمه عليهما السلام دو درياى عميق اند كه هيچ يك بر ديگر تجاوز نمى كند و از اين دو دريا، لؤلؤ و مرجانى چون حسن و حسين عليهما السلام خارج مى شود.

۱۲- هستى كلاس توحيد است؛ آسمان و زمين و دريايش. «و السّماء رفعها... والارض وضعها... مرج البحرين...»

۱۳- دريا، براى همه انسان ها و جنّيان نعمت است، گرچه همه در كنار دريا زندگى نمى كنند. «مرج البحرين... فباىّ آلاء ربّكما»

۱۴- آثار قدرت خدا و برترى اراده او بر همه چيز هويداست. آب درياى شور با آب درياى شيرين تلاقى و برخورد مى كند، از كنار هم مى گذرند و در يكديگر داخل نمى شوند. «بينهما برزخ لايبغيان»

۱۵- بهره بردارى از نعمت ها، نياز به تلاش و كوشش دارد. «يخرج منهما اللؤلؤ...»

- آب و خاك، بستر و منبع تأمين نيازهاى بشر است. «فيها فاكهة و النخل... و الحب ذو العصف...يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان»

۱۶-- نقش دريا در حمل و نقل مسافر و بار، به عنوان معبرى رايگان و آماده و وسيع و گسترده، از ديرباز مورد توجّه بشر بوده است و خداوند در اين آيات، انسان را به آن توجّه مى دهد. «الجوار المنشئات فى البحر كالاعلام»

۱۷- نعمت دريا و آفريده هاى آن، از نعمت هاى بزرگى است كه خداوند، تكذيب كننده آن را سرزنش مى كند. جمله «فباىّ آلاء ربّكما تكذّبان» سه بار در اين آيات تكرار شده است.

اشعارمصیبت

برادر جان سرت كو آمدم دور سرت گردم

الهي من فداي زخمهاي پيكرت گردم

تو ماندي من ز خون حنجرت گيسوكنم رنگين

بمان تا همسفر با خون پاك حنجرت گردم

كنار قتلگه با خود دو دريا اشك آوردم

مگو سقا نداري آمدم آب آورت گردم

تعهد كردهام تا جان به تن دارم برادر جان

به كعب ني سپر بر حفظ جان دخترت گردم

به مقتل ميهمان پيكر صدپاره ات گشتم

از اينجا ميروم كوفه كه مهمان سرت گردم

سپر كردم تن و از تازيانه ميكشم منت

به اميدي كه سر تا پا شبيه مادرت گردم

مقاله2986:جلوه‌هایی از حقوق بشر در ادعیه اسلامی...